Mỹ thúc đẩy một cuộc chiến ủy nhiệm tại Ukraina: Đâu là những hệ quả?
Đăng ngày: 12/05/2022 - 15:18
Sau hơn hai tháng xung đột, Hoa Kỳ và các đồng minh
quyết định ồ ạt viện trợ quân sự cho Kiev để đánh bại Vladimir Putin. Một bước
ngoặt chiến lược biến Ukraina thành một chiến trường chưa từng có giữa phương
Tây và Nga. Nhưng giới quan sát cảnh báo, cuộc chiến ủy nhiệm mà Mỹ đang tiến
hành ở Ukraina ẩn chứa nhiều hệ quả nguy hiểm.
Ukraina : «
Cánh tay vũ trang nối dài » cho Mỹ chống Nga?
Trong cách thức tiếp cận cuộc xung đột tại Ukraina,
Hoa Kỳ những ngày gần đây đã có những hành động kiên quyết hơn: Thông qua gói
viện trợ 40 tỷ đô la vũ khí và nhân đạo tại Quốc Hội (10/5) hay như Ký luật «Ukraine
Democracy Defense Lend-Lease Act of 2022» để tăng tốc cung cấp vũ khí cho Kiev.
Văn bản này dựa vào đạo luật « cho vay-cho thuê vì quốc phòng » có từ năm 1941,
thời Đệ Nhị Thế Chiến. Theo đó, Mỹ được phép « bán, nhượng, trao đổi, cho thuê
hoặc cung cấp » vũ khí cho các nước đồng minh bị phát xít Đức đe dọa.
Rồi các phát ngôn từ chính quyền Biden cũng mỗi lúc
cứng rắn hơn. Ngày 25/04/2022, khi đến thăm Kiev lần đầu tiên sau hai tháng
xung đột bùng phát, cùng với ngoại trưởng Anthony Blinken, bộ trưởng Quốc Phòng
Mỹ Lloyd Austin tuyên bố: «Người Ukraina có thể giành chiến thắng nếu
như họ có được những khí tài, sự hậu thuẫn tốt. Chúng ta muốn thấy nước Nga bị
suy yếu đến một mức độ mà Nga không thể làm điều tương tự như việc xâm chiến
Ukraina.»
Giới quan sát cho rằng, khi gởi hai viên chức hàng
đầu đến Kiev, chính quyền Biden muốn bắn đi một thông điệp rõ ràng đến Matxcơva
và thế giới : Nước Mỹ đã trở lại, nhưng lần này với vai trò « Leading From
Behind » (Chỉ huy từ hậu trường). Trong cuộc xung đột lần này, Hoa Kỳ lại dẫn đầu
các nền dân chủ - tự do trong cuộc chiến chống các chế độ độc tài chuyên chế mà
Vladimir Putin là một gương mặt tiêu biểu. Và ở đó, Ukraina sẽ là « cánh tay vũ
trang nối dài » cho Mỹ và châu Âu.
Trong « cuộc chiến của Joe Biden »1, theo như tựa một
bài viết của Le Monde, bộ ba Jake Sullivan – cố vấn an ninh quốc gia, người vạch
ra chiến lược; Antony Blinken – ngoại trưởng Mỹ, đảm trách vế nhân đạo và
Lloyd Austin – bộ trưởng Quốc Phòng Mỹ, phụ trách khâu quân sự, sẽ đảm nhiệm
vai trò đầu tầu, thực thi « sứ mệnh ». Chuyên gia về Hoa Kỳ Annick Cizel, đặc
biệt nhấn mạnh đến vai trò của lãnh đạo Lầu Năm Góc :
Kể từ giờ, chính « Lloyd Austin, bộ trưởng Quốc
Phòng Mỹ - người mà chúng ta không thấy xuất hiện, chưa nghe phát biểu từ bao
lâu nay – sẽ người chỉ đạo việc điều phối Mỹ - châu Âu, cung cấp vũ khí, đào tạo
binh sĩ Ukraina mà mọi người giờ đều biết (…) Trong cuộc leo thang xung đột
đang diễn ra, chính lãnh đạo bộ Quốc Phòng, chủ nhân Lầu Năm Góc, sẽ thông tin
công khai về những nỗ lực của Mỹ hậu thuẫn Ukraina. »2
Chiến tranh
Ukraina : Cơ hội để Mỹ khôi phục uy tín?
Vì sao Hoa Kỳ lại có sự quay ngoắc như thế về chiến lược sau nhiều tuần tỏ ra thận trọng ? Cú sốc rút quân khỏi Afghanistan trong hỗn loạn hồi tháng 8/2021, được xem như là một bảng tổng kết thành tích thảm hại của Mỹ sau 20 năm chiến tranh không hồi kết ở Irak và Afghanistan.
Theo Le Monde, có nhiều nguyên nhân giải thích cho
sự năng động này của Mỹ. « Thứ nhất, sẽ dễ
dàng hơn khi tham gia vào một cuộc chiến ủy nhiệm mà không lo một binh sĩ Mỹ
nào bị thiệt mạng trên chiến trường. Điều thứ hai, không kém phần quan trọng,
đó là lần đầu tiên Mỹ tin rằng khó thể bị tấn công và lịch sử đang đứng về phía
họ. Sau cùng, một sự hậu thuẫn mang tính quyết định có thể khôi phục phần nào
uy tín của đất nước bị sứt mẻ sau thất bại ê chề ở Kabul » 3.
Thế nên, khi nhắc đến quyết tâm sử dụng cuộc xung đột
tại Ukraina để tiến hành một cuộc chiến ủy nhiệm chống Nga với một mục tiêu là
« làm suy yếu nước Nga », nhà phân tích Anatol Lieven, Quincy Institute for
Responsible Statecraft, cảnh báo :
«Điều đó có
nghĩa là Washington sẽ áp dụng một chiến lược mà mọi tổng thống Mỹ đều cẩn trọng
tránh trong thời kỳ Chiến Tranh Lạnh : Đó là tài trợ cho một cuộc chiến ở châu
Âu, ẩn chứa nguy cơ leo thang cao dẫn đến đối đầu quân sự trực tiếp giữa Nga và
NATO. Một cuộc đối đầu có thể được kết thúc bằng một thảm họa hạt nhân.
Việc Hoa Kỳ
và NATO thời đó, từ chối hậu thuẫn các cuộc nổi dậy vũ trang chống lại chế độ
Xô Viết ở Đông Âu, rõ ràng là không dựa trên bất kỳ sự thừa nhận nào về tính hợp
pháp của chế độ cộng sản và sự thống trị của Liên Xô, mà chỉ dựa trên những
tính toán đơn giản và sáng suốt về những rủi ro khủng khiếp mà Hoa Kỳ, châu Âu
và toàn thể nhân loại có thể gánh lấy.»4
W and W –
Win or Weaken ?
Bài phát biểu của ông Lloyd Austin, đặc biệt thu
hút sự chú ý của giới quan sát chí ít ở hai điểm. Thứ nhất là mong muốn nhìn « thấy
nước Nga bị suy yếu ». Đối với nhiều nhà phân tích, đây là một tuyên bố
vô nghĩa, đạo đức giả. Cho đến lúc này Nga chưa cho thấy có dấu hiệu nào xâm
chiếm thêm bất kỳ nước nào khác, cũng như càng không thể tấn công NATO trước những
màn phô trương sức mạnh tồi tệ hiện nay.
Nhà chính trị học, chuyên gia về quan hệ quốc tế,
Bertrand Badie5 phê phán, khi nói rằng «
làm suy yếu nước Nga », điều đó cũng có nghĩa là « chủ nghĩa cứu thế đang trở lại. Hoa Kỳ ở có mặt ở đây là để chiến đấu
chống lại đế chế của điều Ác đang trỗi dậy. Điều đó chỉ làm cho ông Putin thêm
hài lòng, bởi vì đây chính xác là kiểu lập luận mà ông ấy đang trông đợi để lên
án Mỹ và phương Tây đe dọa an ninh của Nga ».
Điểm lưu ý thứ hai trong phát biểu của Lloyd Austin
: Ukraina
có thể giành được thắng lợi trong cuộc chiến với Nga. Vậy từ « thắng lợi
» ở đây nên hiểu như thế nào ? Với ông Anatol Lieven, sự mập mờ này cho thấy rõ
Mỹ đang sử dụng cuộc xung đột tại Ukraina không hẳn là để bảo vệ Ukraina mà còn
vì một mục tiêu chiến lược rộng lớn hơn.
«Nếu chiến thắng
có nghĩa là giúp Ukraina chiến đấu chống Nga và ngăn chặn Nga xâm chiếm
Ukraina, thì tất nhiên điều đó là hoàn toàn chính đáng. Nhưng đã có những ý kiến
cho rằng chiến thắng có nghĩa là thực sự giúp Ukraina giành lại toàn bộ những
vùng lãnh thổ đã mất vào tay Nga kể từ năm 2014, bao gồm cả vùng đất là Nga hiện
coi là một phần lãnh thổ quốc gia mình. Đương nhiên, đây sẽ là một sự leo thang
quyết liệt thực sự trong các mục tiêu của Hoa Kỳ, vốn dĩ tiềm ẩn nhiều hậu quả
nghiêm trọng.»6
Theo phân tích của vị chuyên gia thuộc Quincy Institute
for Responsible Statecraft, nếu đây chính là mục tiêu sau cùng của Mỹ, điều đó
chẳng khác gì với việc Washington đang vạch ra công thức cho một cuộc
chiến vĩnh viễn, với những tổn thất và đau khổ khủng khiếp cho người Ukraina.
Bởi vì, họ không thể tấn công vào các vị trí phòng thủ cố thủ của Nga như là
chiến đấu bảo vệ các khu đô thị đang diễn ra.
Tái chiếm lại các vùng lãnh thổ đã bị mất, trên
bình diện chính trị và địa lý, đối với Kiev giờ cũng là điều không thể, trừ phi
Mỹ và Ukraina phá hủy hoàn toàn Nhà nước Nga, theo như phân tích của nhà nghiên
cứu Anatol Lieven: «Toàn bộ các định chế
chính trị Nga, kể cả Alexei Navalny, lãnh đạo phe đối lập, tất cả đều xem
Crimée như là một phần lãnh thổ Nga. Hơn nữa, điều này đã được một bộ phận lớn
người dân bán đảo Crimée, vốn dĩ cũng là tộc người Nga ủng hộ mạnh mẽ. Vì vậy,
theo tôi, để có thể đi đến việc Nga trao trả bán đảo Crimée, về cơ bản, bạn phải
tiêu diệt Nhà nước Nga ».
Ukraina : Đức
và Pháp không muốn kéo dài chiến tranh
Trong nước cờ này, Hoa Kỳ có lẽ cũng không nên bỏ
qua một tác nhân khác, tuy không can dự trực tiếp, nhưng có một vai trò không
nhỏ: Trung Quốc, có thể cản trở mọi ý đồ làm suy yếu nước Nga của phương Tây.
Trên trang mạng của viện nghiên cứu, Anatol Lieven giải thích: «Trung Quốc cho đến lúc này tỏ ra rất chừng
mực trong việc ủng hộ Nga. Nhưng Bắc Kinh sẽ không dung thứ cho một chiến lược
nào của Mỹ nhằm phá hủy nước Nga, dẫn đến hậu quả là cô lập hoàn toàn Trung Quốc.
»4
Tất nhiên, chiến lược của Mỹ sử dụng chiến tranh ở
Ukraina để làm «suy yếu Nga » cũng sẽ không tương thích cho việc tìm kiếm một
giải pháp hòa bình. Có nhiều rủi ro Washington phản đối bất kỳ sự dàn xếp nào để
mà cuộc chiến vẫn tiếp diễn. Hồi tháng Ba vừa qua, việc chính quyền Kiev đưa ra
một loạt các đề xuất rất hợp lý, trong đó cam kết giữ thế trung lập, nhưng lại
không được sự ủng hộ công khai từ Washington là một điều đáng chú ý.
Phải chăng điều đó cũng có nghĩa là Hoa Kỳ trên thực
tế đang biến Ukraina như là một «đồng minh» ? Chuyên gia Lieven cảnh báo, chiến
lược này của Mỹ được Lloyd Austin đề cập đến có nguy cơ đẩy Mỹ can dự nhiều hơn
nữa vào việc hậu thuẫn cho phe dân tộc chủ nghĩa cực đoan ở Ukraina quay lại chống
chính tổng thống Zelensky.
Chỉ có điều như quan sát của tờ báo Pháp Journal Du
Dimanche, chiến lược này của Mỹ chưa hẳn nhận được sự ủng hộ hoàn toàn từ nhiều
nước đồng minh châu Âu. «Cuộc chiến này không thể kéo dài mãi. Chiến
tranh diễn ra ngay trên chính lãnh thổ lục địa và do vậy, châu Âu không mong muốn
đưa châu lục này lao vào sự bất ổn», theo như giải thích của một nhà
ngoại giao xin ẩn danh.7.
Đối với nhà nghiên cứu về quan hệ xuyên Đại Tây
Dương, Alexandra de Hoop Scheffer, thuộc German Marshall Fund, chi nhánh tại
Paris, « sự can dự ngày càng mạnh mẽ của
Mỹ trong cuộc chiến này đáp ứng những đòi hỏi của các đồng minh ở sườn phía
Đông của Liên Minh Quân Sự Bắc Đại Tây Dương – NATO, nhưng Paris cũng như là
Berlin hay như Roma đều xem quyết định trên của Mỹ như là một sự leo thang có
thể đẩy các nước châu Âu đi đến việc can dự trực tiếp hơn nữa vào cuộc xung đột
».
Tóm lại, trong cuộc xung đột Ukraina lần này, chưa biết hồi nào kết thúc, bị kẹp giữa Washington và Matxcơva, châu Âu hẹp đường hành động, như tựa đề một bài viết trên tờ Journal Du Dimanche!
**********
Ghi chú :
1. Comment les hommes du président Biden s’emparentde la guerre en Ukraine ? – Google.tienlang dịch: Người của Tổng thống Biden đang tiếp quản cuộc chiến ở Ukraine như thế nào, Le Monde ngày 05/05/2022.
2. Guerre en Ukraine : l’Amérique à la manœuvre –France Culture ngày 29/04/2022.
3. L’interventionisme américain de retour – Le
Monde ngày 05/05/2022.
4. The horrible dangers of pushing a US proxy war
in Ukraine – Responsible Statecraft ngày 27/04/2022.
5. Ukraine : le nouveau face-à-face
Russie-États-Unis. – France Culture ngày 03/05/2022.
6. Is the U.S. Treating the Ukraine Conflict as a
Proxy War Against Russia? – DemocracyNow (Youtube) ngày 28/04/2022.
7. Entre Washington et Moscou, une voie étroite
pour l’Europe – Journal du Dimanche ngày 30/04/2022.
Bùi Ngọc Trâm Anh Giới thiệu
======
